İnsanların birbirlerine yönelik cinsel ve duygusal çekim hissetmelerinin en önemli nedenlerinden biri aşık olmalarıdır. Aşk, tarih boyunca filozofların, sanatçıların ve bilim insanlarının ilgi odağı olmuş; psikoloji bilimi de aşkı farklı kuramsal yaklaşımlarla açıklamaya çalışmıştır. Bu bölümde aşkı açıklayan üç temel yaklaşım ele alınmaktadır: Bağlanma Kuramı, Aşk Stilleri Kuramı ve Üçgen Aşk Kuramı.
Bağlanma Kuramı
Bağlanma Kuramı'nın öncüsü olan Bowlby'e (1973) göre, bireyin çocukluk döneminde ilk bakım veren kişiyle kurduğu duygusal bağlar, yetişkinlik dönemindeki romantik ilişkilerinin temelini oluşturur. Bebekler dünyaya geldikleri andan itibaren güvenli ve sıcak ilişkiler kurmaya yönelik doğal bir gereksinim taşırlar. Bu gereksinim, bakım veren yetişkinlerin çocuğa karşı duyarlı davranmalarını sağlayarak bebeğin hayatta kalma ve sağlıklı gelişme olasılığını artırır.
Çocuğun ihtiyaç duyduğu anlarda bakım veren kişinin yanında olacağına dair geliştirdiği güven duygusu, onun ileriki yaşamındaki ilişkilerini de etkiler. Güvenli bağlanma geliştiren bireyler, yetişkinlikte daha sağlıklı ve dengeli romantik ilişkiler kurabilirken; güvensiz bağlanma örüntüleri geliştiren bireyler ilişkilerinde çeşitli güçlükler yaşayabilmektedir.
Aşk Stilleri Kuramı
Lee (1988), aşkın tek bir biçimde yaşanmadığını, farklı özellikler taşıyan altı temel aşk stilinin bulunduğunu ileri sürmüştür. Bu stiller bireylerin ilişkilere bakış açılarını ve aşkı deneyimleme biçimlerini yansıtır.
1. Eros (Tutkulu / Erotik Aşk)
Eros, fiziksel çekimin ve cinsel uyumun ön planda olduğu aşk türüdür. Bu aşk stiline sahip bireyler, partnerlerinin fiziksel özelliklerine önem verir ve ideal eş arayışında olabilirler. Güçlü romantik duygular ve yoğun çekim bu aşkın temel özellikleridir.
2. Storge (Arkadaşça Aşk)
Arkadaşça aşk, zamanla gelişen ve dostluk temeline dayanan bir aşk türüdür. Ortak ilgi alanları, birlikte geçirilen zaman ve paylaşılan deneyimler bireylerin birbirlerine karşı sevgi geliştirmelerine zemin hazırlar. Bu aşk biçiminde güven ve yakınlık ön plandadır.
3. Ludus (Oyun Gibi Aşk)
Ludus, bağlanmanın zayıf olduğu ve aşkın daha çok bir oyun ya da eğlence olarak görüldüğü aşk türüdür. Bu stile sahip bireyler için ilişkinin kendisinden çok yaşanan heyecan ve deneyimler önemlidir. Kalıcı bağlılık kurma eğilimleri düşüktür.
4. Mania (Saplantılı Aşk)
Manik aşk, yoğun kıskançlık, bağımlılık ve saplantılı bağlılık duygularını içeren aşk biçimidir. Bu bireyler ilişkilerinde duygusal iniş çıkışlar yaşayabilir ve partnerlerinden ayrılmakta güçlük çekebilirler.
5. Pragma (Mantıklı / Çıkarcı Aşk)
Pragma, mantık ve gerçekçilik temeline dayanan aşk türüdür. Bu kişiler eş seçiminde belirli ölçütler ve beklentiler doğrultusunda hareket ederler. İlişkinin sürdürülebilir olması ve ortak yaşam hedefleri romantik duygulardan daha önemli olabilir.
6. Agape (Özgeci Aşk)
Agape, karşılıksız verme ve fedakârlık üzerine kurulu aşk biçimidir. Bu aşk türünde birey, sevdiği kişinin mutluluğunu kendi çıkarlarının önünde tutar. Bencillikten uzak, anlayış ve şefkat temelli bir sevgi anlayışı hâkimdir.
Üçgen Aşk Kuramı
Sternberg'e (1999) göre aşk, üç temel bileşenden oluşur: yakınlık, tutku ve bağlılık. Bu üç unsur bir üçgenin köşeleri gibi düşünülür ve aşkın farklı türleri bu unsurların farklı düzeylerde birleşmesiyle ortaya çıkar. Bu nedenle kuram, "Üçgen Aşk Kuramı" olarak adlandırılmıştır.
1. Yakınlık
Yakınlık; duygusal bağ kurma, karşılıklı anlayış, güven, paylaşım ve destek gibi unsurları içerir. Yakınlığın yüksek olduğu ilişkilerde bireyler birbirlerine değer verir ve karşı tarafın mutluluğunu önemserler.
2. Tutku
Tutku, romantik çekim ve fiziksel yakınlık isteğini ifade eder. Cinsel çekim, heyecan, özlem ve romantizm tutkunun temel bileşenleridir. Tutkulu ilişkilerde duygular yoğun ve güçlü bir şekilde yaşanır.
3. Bağlılık
Bağlılık, bireyin sevdiği kişiyle ilişkiyi sürdürme yönündeki bilinçli kararını ifade eder. Uzun süreli ilişkilerin ve evliliklerin temel dayanaklarından biridir. Bağlılık, aşkın sürekliliğini sağlayan önemli bir unsurdur.
Sternberg'e göre aşk yalnızca bu üç bileşenden oluşsa da, bu bileşenlerin farklı düzeylerde bir araya gelmesi sonucunda birbirinden farklı yedi aşk türü ortaya çıkmaktadır. Böylece aşkın karmaşık yapısı daha anlaşılır bir şekilde açıklanabilmektedir.
BeslerŞifa Sabun, krem, merhem, macun, yağ, çay, sirke ve hacamat sülük; Eğitim/ Üretim/ Fason anlaşma yapan örnek bir sosyal girişim modelidir.
