1- Peyzajda Yer Örtücü Bitkiler
Peyzaj
mimarlığında bitki örtüsünün doğru kullanımı, yalnızca estetik açıdan değil,
aynı zamanda ekolojik denge ve toprak koruma açısından da büyük önem taşır. Yer
örtücü bitkiler, özellikle toprak erozyonunun önlenmesi, alanın mikroklima
özelliklerinin düzenlenmesi ve bakım maliyetlerinin azaltılması gibi işlevsel
faydalar sağlar. Bu bağlamda, çim alanlarının tesisi ve bakımı da peyzajın
önemli bileşenlerinden biridir. Peyzaj mimarlarının çim türlerini tanıması,
iklim koşullarına uygun karışımlar oluşturabilmesi, tohumla çim tesisi, biçim
teknikleri, hastalık yönetimi, sulama ve gübreleme gibi konularda teknik
bilgiye sahip olması gerekir. Ayrıca çim dışı otsu ve odunsu yer örtücü
bitkiler, özellikle yol şevleri, çatı ve teras bahçeleri gibi özel alanlarda alternatif
çözümler sunar.
Peyzaj
mimarlarının yer örtücü bitkilerin seçimi ve kullanımı konusundaki bilgi
düzeyini artırarak, doğayla uyumlu ve sürdürülebilir peyzajlar tasarlamasına olanak
tanır.
1. Şengönül, K. (t.y.). Yer örtücü bitkiler I. Cilt (Çim ve çim
alanları yapımı) [Basılmış ders notları].
2. Uluocak, N. (1999). Yer örtücü bitkiler (Yayın No. 428).
İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları.
3. Little, S. (2016). Introduction to organic lawns and yards: Plus a
checklist for an eco-friendly property. Northeast Organic Farming
Association, Organic Land Care Program (NOFA OLC).
4. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi. (1991). Yer örtücüler (Ders Kitabı No. 108).
2- Tarımda yer örtücü bitkiler
Yer örtücü bitkiler kapsamında tarımsal
üretim sistemleri; organik, permakültür, agroekoloji, hayvansal gübre (manure)
temelli, baklagil (legume) destekli, ve konvansiyonel tarım yaklaşımları
çerçevesinde değerlendirilebilir. organik, permakültür, agroekoloji, hayvansal
gübre (manure) temelli tarımda yer örtücüler toprağın organik madde içeriğini
artırarak erozyonu azaltır, baklagil temelli sistemlerde ise azot bağlama
özellikleri sayesinde toprak verimliliğini doğal yollarla destekler.
Konvansiyonel sistemlerde yer örtücü bitkiler, yoğun mekanizasyon ve kimyasal
girdilerin olumsuz etkilerini azaltarak toprak sağlığının korunmasına ve
sürdürülebilir üretime katkı sağlayan tamamlayıcı bir unsur olarak
kullanılmaktadır.
Mısır
Üretiminde Farklı Toprak İşleme ve Örtü Bitkisi Uygulamalarının Toprağa ve Ürün
Verimine Etkileri makalesinde (Aykas, Çakır, Yalçın, Aygün, Khalifani
2015); örtü bitkisi olarak ekilen yulafın farklı yöntemlerle (mekanik
eziciyle öldürme, biçip yüzeyde bırakma veya toprağa karıştırma) yönetiminin,
mısır üretiminde toprak özellikleri ve verim üzerindeki etkileri incelenmiştir.
Örtü bitkisi uygulamalarının, farklı toprak işleme yöntemleriyle birlikte
değerlendirildiğinde toprak nemi, sıkışma durumu ve bitki gelişimi üzerinde
belirleyici rol oynadığı ortaya konulmuştur.
Bu çalışmada, mısır üretiminde farklı toprak işleme yöntemleri ve örtü bitkisi uygulamalarının toprağın fiziksel özellikleri ve ürün verimi üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Yulaf örtü bitkisi, mekanik ezici ile öldürülmüş, yüzeyde bırakılmış veya toprağa alınmış ve ardından ana ürün mısır çeşitli toprak işleme yöntemleriyle ekilmiştir. Sonuçlar, örtü bitkisi ve toprak işleme yöntemlerinin toprak nemi, penetrasyon direnci, bitki gelişimi ve verim üzerinde belirleyici rol oynadığını göstermiştir. Sürdürülebilir tarımda koruyucu toprak işleme, bitki nöbeti ve örtü bitkisi uygulaması önemi konusunu Aykas ve ark. (2010)'da araştırmışlardır.
3- Toprağı Örten Bitkilerde Tercih Kriterleri ve Floristik Göstergeler
Toprak örtücü
bitkilerin seçiminde; bitkinin çok yıllık olup olmaması, sağlıklı bir gelişim
göstermesi, toprak yüzeyini kaplama yeteneği, morfolojik özellikleri (cins ve
tür ayrımı), kök sistemi tipi (saçak veya kazık kök), büyüme formu (dik veya
yatık), formları (yumak, stolonlu veya rizomlu) gibi birçok özellik dikkate
alınmalıdır. Özellikle bir yıllık ve kısa yaşam döngüsüne sahip bitkiler,
buğdaygil (Poaceae) ve baklagil (Fabaceae) familyalarına ait olsalar dahi,
genellikle zayıf toprak koruma yeteneğine sahiptir.
Floristik
kompozisyonda bu türlerin baskın olması, vejetatif örtünün sürekliliğini
sağlayamaması açısından olumsuz bir göstergedir. Örneğin, bir yıllık
buğdaygillerden Bromus tectorum başta olmak üzere diğer bir
yıllık Bromus türleri; Hordeum murinum, H.
jubatum; Elymus caput-medusae; Vulpia ciliata; Aegilops
ovata ve diğer Aegilops türleri; Lagurus
ovatus gibi türler; yine bir yıllık baklagillerden Trifolium
arvense, T. campestre, diğer bir yıllık Trifolium, Lotus, Trigonella ve
hatta Medicago türleri; toprak örtüsü açısından yetersiz
floristik yapıların göstergesi olarak değerlendirilir.
Buna ek olarak, yarı
kurak bölgelerde kısa süreli çiçeklenme periyotlarıyla belirli aralıklarla
ortaya çıkan ve hızla kaybolan jeofit türler de kalıcı bir toprak örtüsü
oluşturamaz. Anadolu bozkırlarında yaygın olarak gözlenen ve kısa ömürlü
olan Achillea, Alyssum, Anthemis, Atriplex, Carduus, Centaurea, Chenopodium, Cichorium, Cirsium, Convolvulus, Crepis, Erodium, Eryngium, Galium, Geranium, Glaucium, Globularia, Malva, Phlomis, Plantago, Polygonum, Potentilla, Rumex, Salvia, Scabiosa, Silene, Teucrium, Veronica, Xeranthemum gibi
cinslerin birçok türü, toprak koruma kapasitesi düşük bitkiler arasında yer
alır. Bununla birlikte, bazı türlerin rozet yaprakları ile lokal düzeyde
sınırlı bir örtü sağlayabildikleri de gözlemlenmektedir. Ayrıca, sürünücü
gövdeye sahip bazı bir yıllık bitkiler, ince ve dik gövdeli türlere kıyasla
daha iyi bir toprak örtüsü oluşturabilir.
Toprak koruma açısından üstün özelliklere sahip türler genellikle çok yıllık, stolonlu veya rizomlu formlardır. Buğdaygillerden Cynodon dactylon (Kaz ayağı), Agrostis alba (Aktavus), Agropyron türleri (Ayrık), Bromus inermis (Kılçıksız brom), B. erectus (Dik brom), Dactylis glomerata (Domuz ayrığı), Phleum pratense (Köpek kuyruğu), Poa pratensis (Çayır salkımotu), Festuca ovina (Koyun yumağı), Koeleria cristata (Sorguçlu gümüşotu), Lolium perenne (Çok yıllık çim), Chrysopogon gryllus (Buzağılık), Andropogon ve Stipa cinsleri meralarda ve erozyona karşı mücadelede etkin toprak örtücü türler olarak önem taşır.
Baklagiller
familyasından toprak koruyucu değeri yüksek olan türler ise; Medicago
sativa (Yonca), Hedysarum coronarium (İspanyol
korungası), Trifolium pratense (Çayır üçgülü), T.
repens (Ak üçgül), T. subterraneum (Yeraltı üçgülü)
ile iki yıllık olmasına rağmen Onobrychis sativa, O.
viciifolia, O. alba; Lotus corniculatus (Gazal
boynuzu), Coronilla varia ve bazı Astragalus türleri
(A. eriocarpus, A. atropurpureus vb.) şeklinde
sıralanabilir.
Toprak koruyucu bitkilerin etkinliği, yalnızca tür bazında değil, aynı zamanda bu türlerin oluşturduğu sürekli ve kapalı vejetatif örtü ile değerlendirilmelidir. Bu türlerin gelişmiş kök sistemine sahip olmaları, güçlü gövde yapısı ve yapraklanma yoğunluğu gibi morfolojik özellikleri, toprak yüzeyinde etkili koruma sağlamaları açısından önemli niteliklerdir. Bu tür kriterler, deneyimli gözlemciler tarafından sahada kolaylıkla tespit edilebilir ve böylece indikatör bitkiler aracılığıyla bitki örtüsünün kalitesi hakkında güvenilir değerlendirmeler yapılabilir.
Kaynakça
1. Aykas, E., Çakır, E., Yalçın, H., Aygün, İ., & Khalifani, H. A. (2015).
Mısır üretiminde farklı toprak işleme ve örtü bitkisi uygulamalarının toprağa
ve ürün verimine etkileri. Journal of Agricultural Sciences, 11(2),
159–166.
2. Aykas E., Yalçın H. ve Çakır E. (2010) Koruyucu toprak işlemede yöntemler,
örtü bitkisi ve ekim nöbetinin önemli, tarım makineleri bilimi dergisi, 2010-
6. sayı, 247-252, Ankara.
3. Uluocak, N., (1980). Toprak koruyucu doğal bitki örtüsü ve
indikatör olaylar. Orman Fakültesi Dergisi, Seri B, 30(1), İstanbul.
URL: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/175622
4- Örtü Bitkilerinin Seçimi ve Sınıflandırılması: Kışlık, Yazlık ve Çok
Yıllık Türler
Örtü bitkileri,
tarım sistemlerinde toprak koruma, organik madde artışı ve biyolojik
çeşitliliğin sürdürülebilirliği açısından önemli rol oynamaktadır. Bu bitkiler,
özellikle doğal koşullarda toprak verimliliğini korumak, erozyonla mücadele
etmek ve toprak biyotasını desteklemek amacıyla yaygın olarak kullanılmaktadır.
Örtü bitkileri mevsimsel gelişim özelliklerine göre kışlık, yazlık ve çok
yıllık türler olmak üzere sınıflandırılabilir.
a. Kışlık Örtü Bitkileri
Kışlık örtü
bitkileri, genellikle sonbahar başında ekilerek ilkbahar ortasına kadar
gelişimlerini sürdürürler. Bu dönemde gelişen bitkiler, ilkbaharda toprak
işleme ile parçalanarak yüzeyde malç tabakası oluşturarak toprağın fiziksel
özelliklerini iyileştirir (Anonymous, 2004). Kışlık örtü bitkileri baklagil ve
baklagil dışı türler olarak iki grupta değerlendirilebilir:
Baklagil
türleri:
Vicia
villosa (Tüylü fiğ)
Trifolium
incarnatum (Kırmızı üçgül)
Trifolium
subterraneum (Yer altı üçgülü)
Pisum
sativum arvense (Tarla bezelyesi)
Vicia
sativa (Adi fiğ)
Baklagil
dışı türler:
Secale
cereale (Çavdar)
Lolium
multiflorum (İtalyan çimi)
Triticum
aestivum (Buğday)
Hordeum
vulgare (Arpa)
Avena
sativa (Yulaf)
b. Yazlık Örtü Bitkileri
Yazlık örtü
bitkileri, ilkbahar sebzelerinin hasadı ile sonbahar sebzelerinin dikimi
arasındaki dönemde kullanılarak, hem toprağın örtülü kalmasını sağlar hem de
toprak besin dengesini destekler. Bu bitkiler azot bağlama, yüzey akışını ve
erozyonu azaltma, organik madde miktarını artırma ve nematod gibi zararlı
organizmalarla biyolojik mücadeleye katkı sağlama gibi ekosistem hizmetleri
sunar (Anonymous, 2004).
Baklagil
türleri:
Vigna
unguiculata (Yem börülcesi)
Glycine max (Soya fasulyesi)
Mucuna
deeringiana (Kadife fasulyesi)
Crotalaria
juncea (Güneş keneviri)
Baklagil
dışı türler:
Fagopyrum
esculentum (Kara buğday)
Sorghum
bicolor × Sorghum sudanense (Sorghum sudan otu)
Setaria
italica (Cin darı)
Pennisetum
glaucum (İnci darısı)
Echinochloa frumentacea (Japon darısı)
c. Suptropik Koşullarda Kullanılan Çok Yıllık Örtü Bitkileri
Çok yıllık örtü
bitkileri, özellikle subtropikal iklim kuşağında yer alan meyve bahçelerinde
toprağın yıl boyunca örtülü kalmasını sağlayarak verimliliği artırır. Boyları
30 cm’yi geçmeyen bu türler, rekabeti azaltarak meyve ağaçlarının gelişimini
olumsuz etkilemeden toprak yüzeyini korur. Örneğin, Dactyloctenium
australe (Smothergrass), gölge ve güneşli ortamlarda iyi gelişme
gösterirken, Arachis pintoi (Amarillo yer fıstığı) en etkili
baklagil örtü bitkisi olarak öne çıkar (Anonymous, 2003). Ancak, rekabet
kontrolü yapılmadığında bazı örtü bitkileri muz bahçelerinde istenmeyen
sonuçlara yol açabilir.
Örnek
türler:
Arachis
pintoi (Amarillo yer fıstığı)
Dactyloctenium
australe (Smothergrass)
Paspalum
notatum cv. Competidor (Bahia otu)
Trifolium
repens (Ak üçgül).
Kaynakça
1. Özeker, E., & Ulutürk, M. (2006).
Organik tarımda örtü bitkilerinin kullanımı. Ege Üniversitesi Ziraat
Fakültesi Dergisi, 43(2), 153–164. URL:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/59229
........................................................
Özlü
Sözler Çim
1. "Ekmek elden su gölden, çimelim
goca çimelim… ama doğa bu israfa artık izin vermez."
2. "Bir çimlik yeşil için tonlarca
suyu kurban ediyorsak, yeşile değil görüntüye âşık olmuşuz demektir."
3. "Toprağı yoran, suyu israf eden
çim değil, çılgınca süren alışkanlıktır."
4. "Çim biçmek modernlik değil;
doğaya karşı işlenmiş yeşil bir israftır."
5. "Çim susar, doğa bağırır.
Duymuyorsan; su biter, çöl kalır."
6. "İklim değişti, biz de
değişmeliyiz. Sulanan çim değil, fikrimiz olsun."
7. "Yeşil istiyorsan çim ekme,
doğayı dinle."
8. "Doğa boşluk sevmez, ama
bilinçsiz müdahaleye hiç gelmez."
9. "Çalışıyor görünmek için çim
biçmeyin, doğayı koruyarak hizmet edin."
10. "Bilinçli şehircilik de çime
değil, çalıya ve ağaca yer vardır."
11. "1,8 Dünya tüketiyoruz ama
sadece 1 Dünya’mız var."
12. ""Çim değil; lavanta,
kapari, hatmi, hayıt dik, doğaya nefes ver."
13. "Her ağaçta bir gölge, her
boşlukta bir ağaç olmalı."
14. "Boz yapraklıyı dik, bakım ve
su istemez."
15. "Kapari, doğanın cevabı;
susuzluğa meydan okuyan yeşil."
16. "Çim görüntüdür; lavanta,
zakkum ve sumak yaşamdır."
17. "Belediyeler çimden vazgeçerse,
doğa alkış tutar."
18. "Bakımlı şehir imajı, çimle
değil bilinçle olur."
19. "Çim biçmekle değil, toprağı
muhafaza etmekle medeni olunur."
.......................................
|




.png)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)

.jpg)


.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
BeslerŞifa Sabun, krem, merhem, macun, yağ, çay, sirke ve hacamat sülük; Eğitim/ Üretim/ Fason anlaşma yapan örnek bir sosyal girişim modelidir.